ĐƯỢC VÀ MẤT

-->

                                                       ĐƯỢC VÀ MẤT

Hơn hai mươi năm tôi mới trở lại trường xưa. Đang ngơ ngác, thẩn thờ với bao điều cũ    

mới, đang ao ước được gặp gỡ, nói cười với một người bạn thuở trong đầu còn chưa bị những lo toan cuộc đời làm trái tim nặng trĩu thì bất chợt,  tôi nghe ai đó gọi tên mình:

-       Chi Lam. Phải chị Hồng Lam đó không?

Tôi giật mình xoay người lại theo hướng gọi của một âm thanh reo mừng sau lưng, một khuôn mặt thật quen hiện ra. Tôi cố nhớ lại tên của người đã chào đón tôi bằng âm điệu nồng nàn vừa rồi, ký ức hiện về….Tôi kêu lên:

-       Thuận!  Thuận  phải hả?

-       Em Thuận đây. Trông chị vẫn như xưa.

-       Còn em trông chững chạc hơn nhiều rồi đó

Tôi vừa hỏi vừa chăm chăm nhìn cô Thuận , cô giáo Toán, người bạn đồng nghiệp trong năm năm theo nghề dạy học của tôi. Thuận vẫn giữ được nét thanh tú ngày nào: đôi mắt đen dài, hai cánh mũi nhỏ xinh xinh, đôi môi hồng duyên dáng nổi bật với nét viền môi đen đen. Tôi nhìn vào đôi mắt sáng long lanh tự tin ngày nào giờ lại nhuộm một màu xa xăm sâu thẩm. Tôi hỏi:

-       Sao? Được mấy cháu rồi?

Thuận cười, một nụ cười gượng gạo khoe hàm răng vẫn trắng đều tăm tắp, đôi mắt trĩu nặng nhìn tôi nói:

-       Chị Lam, em cố tìm chị bao nhiêu năm nay nhưng chị lặn đâu mất biệt, ai cũng tưởng anh chị đã định đi cư nước ngoài.

-       Chị chỉ dọn nhà ra Sài gòn ở thôi, chị nghĩ mình là người bỏ cuộc nên cũng không giữ liên lạc với bạn bè đồng nghiệp. Thôi nói chuyện của em đi

Hai chị em đưa nhau đến một ghế đá dưới gốc cây phượng già ngồi. Tôi bồi hồi nhớ lại cảm giác ngày nào cả bọn con gái chúng tôi tụ tập tỉ tê cũng dưới gốc cây này. Gốc phượng chứng kiến bảy năm tôi là học sinh và năm năm tôi đứng trên bục giảng. Với ngôi trường này, tôi vừa là trò vừa là cô giáo nhưng thời gian đi dạy ở đây không ghi lại trong tôi dấu ấn nào, chỉ có thời đi học là còn ở lại mãi trong tôi.

Buông ký ức đang ào ạt quay về làm tôi choáng ngộp, quay lại mĩm cười với Thuận, tôi hỏi:

- Sao chuyện  chồng con thế nào, Thầy Hưng có khoẻ không?

Đáp lại câu hỏi của tôi là đôi mắt đen chợt tối sầm lại. Tôi bối rối hỏi tiếp:

-       Có chuyện không vui à?

Ký ức lại trở về. Tôi nhớ ngày ấy Thuận mới ra trường, là một giáo sinh thực tập môn Toán. Thuận ngày ấy mới về trường tươi mát như một bông hoa mới nở còn đọng sương mai khiến bao thầy giáo trong trường ngẩn ngơ. Trong trường tôi lúc đó cũng có vài thầy giáo độc thân, trong đó có thầy Hưng, người được đánh giá là một nhân tố tích cực và đầy tiềm năng. Ngòai chuyện tham gia những hoạt động của trường một cách nhiệt tình sôi nổi, thầy còn là một cây văn nghệ, có thể vừa đệm đàn guitar vừa hát những bài tình ca vô cùng ấm áp. Hình ảnh ấy đã  làm bao trái tim của những cô nữ sinh mới lớn và các cô giáo trẻ còn độc thân say đắm, trong đó có cô Thuận.

Nhà thầy Hưng ở gần nhà tôi, không biết có phải  vậy không mà cô Thuận tự nhiên quý mến tôi và hay đến nhà tôi chơi dù hai người khác tổ chuyên môn và cũng không có cái  chung.

Lúc ấy lớp tôi chủ nhiệm có một cô bé tên Bạch Nga rất xinh đẹp. Ba Bạch Nga mới mất đã để lại cho hai mẹ con Bạch Nga một tài sản kếch sù. Mẹ Bạch Nga chỉ mong chọn được một anh rề quý để phụ bà cai quản gia sản trên. Tôi có đi đám tang ngày ba Nga mất và khá thân với mẹ cô bé. Một lần mẹ Bạch Nga nhờ tôi mời thầy Hưng tới dạy phụ đạo cho Nga môn Lý với tiền bồi dưỡng rất hậu hĩ. Rồi lại có một hôm khác, thầy Hưng đến mời tôi đi uống cà phê để hỏi ý kiến:

-  Chị Lam nghĩ sao nếu tôi  kết hôn với bé Nga.

-  Trời, có chuyện đó nữa hả? Ai đốn ai ngã vậy? Tôi kinh ngạc hỏi lại.

-  Thôi chị đừng giỡn mà. Hưng năn nĩ tôi và xuống giọng tâm sự tiếp: “ Nga bảo là Nga yêu tôi. Má Nga rất ủng hộ chuyện này. Bà nói sau đám cưới bà sẽ giao cho tôi cai quản một số cơ sở của gia đình..."

-  Vấn đề là ông có yêu nó không? Tôi hỏi ngang, giọng đầy nghi ngờ:

-  Thực tình thì nó là một cô gái mới lớn rất đẹp và giàu …

-  Và điều đó chi phối quyết định của ông chứ không phải tình yêu?

-  Nó rất giàu. Hưng nhấn giọng nói gọn. Lấy nó tôi có thể thay đổi vận mệnh của bản thân và của cả gia đình mình.

-  Và đánh mất bản thân ông!

Tôi ngắt ngang lời Hưng một lần nữa và anh cúi đầu nhìn xuống đất như đang muốn đóng đinh quyết định của mình xuống nền nhà. Biết anh không muốn hay không thể trả lời, tôi hỏi theo hướng khác :

-     Ông có quan tâm tới cô Thuận không?

-  Có. Thuận cũng rất yêu tôi . Thuận xinh đẹp, trưởng thành, chín chắn, đảm đang.

-  Nhưng Thuận nghèo và phải nuôi một bố già nằm liệt giường, ông chưa sẵn lòng chia sẻ gánh nặng này?

Hưng im lặng một lúc rồi hạ giọng :

-  Chi Lam kết tội tôi à?

-  Không. Tôi hiểu ông. Ông yêu Thuận nhưng tình yêu của ông chưa đủ lớn để bù đắp  khát vọng sớm đổi đời của ông. Tôi hiểu những năm tháng khốn khó đã khiến ông lưỡng lự, không đủ can đảm dứt bỏ một tài sản kếch sù mà ông dễ dàng có được. Lấy Thuận thì khả năng đổi đời của ông sẽ xa vời khi cả hai đều đi dạy.

-  Tôi hi vọng chị không kết tội tôi. Có khi tôi oán số phận, bố Thuận nằm mãi mà không chịu đi  làm cho Thuận cực khổ quá, tốn kém mà lại bó chân bó tay, muốn dạy để kiếm tiền thêm cũng không có thời gian…

-  Trời kêu ai nấy dạ. Đâu phải ông lão muốn vậy đâu. Tội thì ông nên tội cho cả hai.  À còn vụ con Nga, chắc  ông phải chờ cô bé ra trường mới cưới chứ hả?

-  Có lẽ phải như vậy. Có điều bây giờ mẹ Nga muốn đám hỏi trước.

-  Nếu lòng ông còn phân vân thì ông đừng làm đám hỏi, phòng khi ông suy nghĩ lại thì tội nghiệp con gái người ta, nó cũng là học trò lớp tôi chủ nhiệm đó.

-  Có lẽ tôi sẽ suy nghĩ thêm.

   

Sau đó vài ngày thì Thuận đến nhà tôi khóc nức nở. Hình như Hưng đã nói ý định cưới Nga cho Thuận biết. Tôi an ủi cô nàng:

-  Thôi em cố quên Hưng đi. Rồi em sẽ tìm được một người tốt hơn người không dám sống cho tình yêu của mình. Nếu Hưng lấy em, Hưng sẽ cứ nuối tiếc tài sản của cô vợ hụt và hai người cũng khó lòng mà hạnh phúc được.

-  Nhưng em thực sự yêu Hưng.

-   Lấy Hưng chưa hẳn là hay, mất Hưng chưa chắc là dở.Tôi cố an ủi Thuận.

                           

Một hôm tôi đang ngồi soạn bài thì có một bé trai hớt ha hớt hải chạy đến gọi tôi ơi ới từ ngoài cổng:

-            Cô Lam ơi cô Lam, cô đến nhà chị Nga mau lên. Chị Nga tự tử rồi.

-            Cái gì?

-            Chị Nga tự tử gần chết rồi. Má chị Nga sai em tới mời cô đến ngay. Thằng bé hổn hển nói.

Tôi không cần hỏi thêm câu nào nữa mà ba chân bốn cẳng chạy tới nhà Nga. Từ ngày ba Nga mất, má Nga coi tôi như người tin cẩn nhất vì con gái bà nghe lời tôi, vì tôi thân với thầy Hưng. Bà nói con bé thần tượng tôi.

Khi tôi đến thì Nga đang hôn mê sâu, mạch rất yếu. Không biết con bé đã uống bao nhiêu viên thuốc ngủ . Tôi và mẹ Nga vội đưa nó đi bệnh viện. Bác sĩ nói đã quá trễ để sút ruột nên chỉ cho truyền dịch. Bác sĩ nói hi vọng với tuổi trẻ con bé sẽ đủ sức vượt qua nguy hiểm.

Miên man hai ngày đêm thì cô bé tỉnh dậy. Cũng may, có lẽ số thuốc ngủ chưa đủ để đưa cô bé vào giấc ngủ thiên thu.

Khi cô bé tỉnh dậy và có thể nói chuyện được, tôi hỏi:

-            Sao dại vậy em?

-            Em buồn lắm cô. Em muốn chết cho rồi. Thầy Hưng nói thầy sẽ không lấy em nữa. Thầy nói là thầy không thể lấy em được. Em không phù hợp với Thầy.

Cô bé nghẹn ngào nói, nước mắt đầm đìa đôi má mịn màn xanh mướt, đôi môi hình trái ấu trắng nhách. Tôi vừa vuốt tóc cô bé vừa hỏi:

-            Sao tự nhiên không lấy nữa. Có chuyện gì kể cô nghe coi? 

Nức nở, cô thổn thức :

-            Em không biết. Cô hỏi thầy Hưng đi.

 Tôi hoang mang. Hôm trước Hưng nói là mình đã quyết định cưới Nga rồi mà. Chắc tôi phải ghé nhà Hưng hỏi chuyện mới được còn bây giờ chuyện quan trọng là thì làm cho cô nàng tỉnh trí trước đã. Tôi nói tỉnh rụi:

-            Không lấy thầy Hưng thì lấy người khác. Biết đâu sau này em lấy được người khác còn tốt hơn thầy Hưng nhiều nhiều lần.

-            Em không cần ai hết. Em chỉ muốn lấy thầy thôi. Cô bé quả quyết.

-            Nhưng nếu em chết rồi thì làm sao lấy thầy được. Khi đó Thầy cũng sẽ lấy người khác. Mà em không nghĩ đến má em sao. Bây giờ má chỉ còn có một mình em thôi đó.

Cô bé nín thinh không trả lời. Đầu óc lừ đừ rả rời vì thuốc làm cho cơn đau tình ái nguôi ngoai. Tôi có cảm tưởng là cô bé đã phần nào tỉnh ngộ. Khi rời bệnh viện tôi đến thẳng nhà thầy Hưng.

-            Trời ơi, ông làm gì mà con bé Nga nó tự tử vậy.

-            Thật không?

-            Ông vào bệnh viện mà xem.

-            Trời, tôi phải vô thăm nó ngay mới được.

Thầy Hưng quơ nhanh cái nón dợm chân bước ra cửa. Tôi định quay trở lại bệnh viện với Hưng nhưng chợt  nghĩ lại, tôi  nói:

-            Thôi ông làm ơn kể sự thể cho tôi nghe trước đi để tôi xem ông có nên vô thăm nó không đã. Hưng tần ngần một chút rồi ngồi xuống bắt đầu kể:

-            Tôi không trả lời má Nga là tôi sẽ lấy Nga nhưng sau đó tôi có mua quà cho Nga coi như một lời đáp trả. Quan hệ giữa chúng tôi thân hơn và dĩ nhiên tôi đến nhà Nga chơi cũng thường hơn nên tôi mới biết Nga là một cô gái không chịu nổi.

-  “Không chịu nổi !”. Ý ông là sao?

            Hưng đăm chiêu :

-  Nga là một cô gái nhà giàu xinh đẹp, đỏng đảnh. Chỉ vậy thôi.

-  Ý ông nói nó rỗng tuếch và kênh kiệu chứ gì?

-  Thì chị biết rồi.

-  Nhưng mà điều này ông cũng biết từ trước rồi. Ông cũng phải châm chước là nó mới mười bảy tuổi, thời gian sẽ giúp nó trưởng thành hơn.

-  Không thể chịu được. Khi biết tôi đồng ý kết hôn thì Nga bắt đầu uy quyền yêu sách với tôi. Với cái ngử con gái ngồi một chổ lớn tiếng sai biểu cha, mẹ, chồng con là chướng tai gai mắt lắm, tôi không chịu nổi. Đã vậy má Nga lại muốn tôi ở rể.

-  Thì nó là con gái một, lại là con gái nhà giàu nữa, nó cũng chưa đủ lớn để hoàn thiện bản thân. Ông có cố chấp quá không?

-  Có lẽ tôi có tính gia trưởng. Tôi biết đàn ông nhà tôi có tính gia trưởng không bỏ được. Với tôi đàn bà như thế là vứt đi.

Tôi không góp ý nữa mà nhìn ra chỗ khác suy nghĩ. Tôi hiểu Hưng lớn lên ở một làng quê  miền Trung nghèo khổ, nơi có tiếng là “ cá ăn đá, gà ăn muối”. Ở nơi đó, anh em Hưng đã bữa đói bữa no. Cha Hưng đã bị bạo bệnh mà chết vì không tiền thuốc men. Từ đó Hưng muốn đổi đời nhanh chóng bằng mọi cách, lấy con gái nhà giàu là cách làm giàu nhanh và an toàn nhất . Có điều Hưng muốn nhiều quá, vừa muốn ôm của người ta vừa muốn làm  cha người ta nên anh không thể chấp nhận cái thói đỏng đảnh con nhà giàu của cô bé Nga. Với Hưng, đã là đàn bà con gái thì phải công dung ngôn hạnh để hầu chồng và lo cho con cái bất kể cô xuất thân từ đâu. Tận sâu trong đáy lòng, tôi cho Nga đã may mắn  khi bị Hưng từ chối cuộc hôn nhân này.

Thấy tôi im lặng, Hưng đứng dậy nói:

-  Thôi tôi đi thăm bé Nga đây.

-  Khoan đã. Nó đã tỉnh dậy rồi và bảo đảm sẽ không nghĩ đến tự vẫn nữa đâu. Nếu ông đã quyết định không lấy nó thì thôi đừng gặp nó nữa. Gặp nó ông sẽ nói gì với nó?  Trừ khi ông suy nghĩ lại và quyết định cưới nó.

Hưng đứng tần ngần một chút rồi ngồi xuống. Tôi hiểu diễn biến trong đầu anh nên đề nghị:

-  Thôi, để tôi nói chuyện với mẹ con bé Nga dùm cho.

Sau khi từ bệnh viện về thì bé Nga chuyển trường. Thầy Hưng cũng khổ sở vì mang tiếng   quan hệ lăng nhăng khiến học trò phải tự tử, mất thi đua năm đó. Để bịt mồm dư luận, thầy cưới cô Thuận ngay mùa hè năm đó. Nhà trường đứng ra tổ chức đám cưới giúp đôi vợ chồng trẻ. Hôm đó cô Thuận trông thật là xinh tươi và mãn nguyện. Thầy Hưng thoáng nét đăm chiêu!

Rồi tôi nghỉ dạy và dời nhà ra quận ba ở cho tiện việc đi làm và cho con gái tôi tiện việc đi học. Ở môi trường mới, tôi vô cùng bận rộn và quên mất chuyện thầy Hưng, cô Thuận và bé Nga. Tiếng Thuận lôi tôi về hiện tại :

-  Chị có dự đám cưới em mà. Em bây giờ có hai nhóc rồi. Thằng lớn còn học cấp ba. Con gái nhỏ mới bốn tuổi thôi.

-  Nghe có vẻ lý tưởng quá rồi, có đủ nếp đủ tẻ nhưng sao em có vẻ không vui.
Lặng câm một chút rồi Thuận nói:

- Em sống với anh Hưng không vui. Em cứ nhớ lời chị nói “ Lấy Hưng chưa chắc đã là hay. Mất Hưng chưa chắc đã là dở”. Hồi đó lấy được anh Hưng em mãn nguyện lắm. Em thấy em là người con gái sung sướng nhất đời vì lấy được người mình yêu, một người dạy giỏi hát hay, không rượu chè, không hút sách, không cờ bạc.

-            Thì thầy Hưng đúng là như vậy mà.

        Không trả lời tôi, Thuận mơ màng nói:

-      Chị đã nhắc nhở em  câu đó, sao chị không nhắc thêm là những cái tài hoa của anh Hưng thường là dành cho xã hôi, không phải cho vợ con. Khi lấy anh Hưng rồi, em không hạnh phúc được bao nhiêu ngày. Tính anh rất gia trưởng. Cùng đi dạy nhưng khi về nhà một mình em phải cơm nước, con cái, hầu hạ chồng và mẹ chồng. Khi con cái đau ốm thì anh rầy la  em chăm con không chu đáo. Khi túng thiếu thì anh nuối tiếc tài sản của cô vợ hụt mà đay nghiến em. Chị biết không bé Nga tự tử vì không lấy được anh Hưng còn em muốn chết vì lấy được anh. Được và mất thật khó lường chị ạ.

-            Sao lại nghĩ tới chết ở đây?.

-            Thì đau khổ quá nên em nói vậy thôi. Em là cô giáo lại có con nên em sẽ không bao giờ làm như vậy. Em đã nghĩ tới chuyện chờ đến khi con khôn lớn thì sẽ ly hôn nhưng ngày đó cũng sẽ không bao giờ đến được.

-            “ Sẽ không bao giờ đến được ?”. Tại sao?

-            Vì bây giờ anh Hưng sẽ mãi mãi nằm liệt một chỗ và em không bao giờ có cơ hội thoát khỏi con người này. Cô Thuận ngậm ngùi nói:

-            Mãi mãi nằm một chỗ ?

-            Giao thừa ba năm trước đây ảnh nhậu sai rồi nhiếc móc em. Ảnh nói vì lấy em cho nên ảnh ngóc đầu không lên. Em trả lời lại là bây giờ chia tay cũng không muộn. Ảnh rượt đánh em rồi trượt cầu thang té, bị chấn thương cột sống cổ phải nằm  một chổ.

-            Trời!

       Tôi kêu trời thảng thốt. Tiếng kêu của tôi không biết nên dành cho Hưng hay cho Thuận.

       Thuận vẫn nói như mơ:

-            Ảnh liệt tay chân nhưng cái miệng không liệt.

-            Chị không hiểu. Hưng vẫn không hối hận vì đã đối xử tệ với em à?

-            Làm gì được như vậy chị. Ảnh còn mắng nhiếc em nhiều hơn vì cho là tại em mà ảnh nghèo, rồi tại em chạy mà ảnh té nên bị liệt.

       Tôi không nén được tiếng thở dài. Tôi thương Thuận xót xa. Ai biết được một cô gái xinh đẹp như vậy lại bất hạnh đến như thế. Ai biết được ngày Thuận được lên xe hoa là ngày tàn của đời Thuận. Phải chi ngày xưa Thuận đừng bao giờ lấy được người mình từng yêu. Được mất thật khó lường!

    Theo yêu cầu của Thuận tôi không đến thăm Hưng. Thuận bảo nếu Hưng gặp tôi, Hưng sẽ nhớ tới tài sản của bé Nga mà mình bị vuột mất và sẽ đay nghiến Thuận thêm nhiều nữa. Tôi tin lời Thuận.

Chia tay với Thuận rồi, tôi thẩn thờ chua xót cho cô. Đau khổ nhất là tôi không  biết làm sao để giúp được cô. Lòng thầm mong Hưng sớm ra đi để giải thoát cho bản thân mình và cho cả Thuận. Tôi nói ý này ra và bị một số người kết án tôi nhẫn tâm nguyền rủa một người bạn vẫn đang sống còn.

Trong một chuyến đi công tác ở Anh về tôi gặp lại bé Nga ở phi trường. Giờ Nga xinh đẹp hơn xưa bội phần. Cô bé Nga ngày xưa đau khổ vật vờ vì yêu nay đã trở thành một phu nhân bác sĩ  thành đạt, giàu có, hạnh phúc. Nga đã lấy chính anh bác sĩ thực tập chăm sóc Nga vào cái lần cô thất vọng vì yêu. Có điều sau lần thất bại với Hưng Nga trưởng thành hẳn ra, biết tự sửa mình để giữ người yêu và để giữ chồng. Nga cười tươi như hoa hồ hởi kể :

-                Nhờ thầy Hưng bỏ em mà em lấy được anh Thành. Hai đứa em sống rất hạnh phúc. Em không có cảm giác ngăn cách với anh Thành như với thầy Hưng. Có khi em còn thầm cám ơn thầy Hưng đã tạo cơ hội cho em gặp anh Thành.

Nhìn Nga phơi phới, tràn trề hạnh phúc, tôi cám cảnh cho Thuận. Có lẽ khi sinh ra mỗi người đã mang một số phận.

-  Cô mừng cho em trưởng thành và hạnh phúc.

-  Dạ, em cứ nhớ ngày xưa cô nói là được mất khó lường. Ngày xưa em tưởng em mất tất cả nhưng ngay vào thời điểm đó em lại được tất cả. Một bài học để trưởng thành và một cơ hội dể em có được tấm chồng tuyệt vời hơn mơ ước.

Vài tuần trước tôi về quê chiụ tang cha, lúc quay về quá cảnh hơn ba giờ ở Taiwan tôi gặp Thuận, cô cũng đang quá cảnh để sang Mỹ thăm vợ chồng con trai. Gặp cô ở đây tôi mừng quá, linh cảm là cô đã thoát khỏi hoàn cảnh éo le ngày nào từ mười mấy năm trước. Hai chị em ngồi xuống hàng ghế đợi mà chia sẻ với nhau bao biến cố của đời mình. Thuận nói:
- Em bây giờ cũng khoẻ rồi. Mới xin nghỉ hưu non.  Thằng lớn của em săn được học bổng sang Mỹ học rồi lấy vợ đẻ con, giờ em qua chăm cháu.
- Vậy còn con gái?
- Ơn trời con bé học cũng tốt, cũng lấy được học bổng và đang học ở Úc chị ạ.
- Vậy còn ông Hưng thì sao?
Nói tới Hưng Thuận khựng lại nhìn tôi hỏi ngược:
- Vậy chị không biết tin anh Hưng nhà em mất sao?
- Ô, chị ở xa quá nên không hay biết gì.
- Báo chí đăng tin tùm lum mà.
- Nhưng chồng em mất thì mắc gì báo chí phải đăng tin?
- Vì chính con gái em làm cho anh ấy đi sớm khi nó mới có năm tuổi.
- Trời! Lại có chuyện đó nữa sao? Bằng cách nào?
- Hôm đó con bé em hơi bị sốt nên không đi học , em để bé ở nhà với ba. Ở nhà ổng réo gọi sai biểu nó lấy nước, nó chậm chạp sao đó nên bị ổng cứ ra rả chưởi hoài, chịu không nổi nó đi lấy cái gối đè lên mặt ba nó cho ổng đừng có la nữa rồi bỏ đi chơi, khi em về lấy cái gối ra thì ổng đã ngộp thở chết. 
- Rồi công an có đặt nghi vấn gì không?
- Theo giám định tử thi thì anh Hưng mất lúc em đang đứng lớp nên em không bị nghi ngờ gì. Báo chí có nêu lên nghi vấn vợ giết chồng hay con gái nhỏ vô ý làm tử vong cha bị bại liệt toàn thân. Bên nội  thương cháu mà bỏ qua không khiếu nại gì, thậm chí bà nội còn đem con bé về quê không cho dự tang cha để khỏi ai xầm xì ảnh hưởng đến tâm lý của nó sau này Cả xóm lại sẵn lòng làm chung một tờ đơn xin miễn truy cứu tội của con bé vì ai cũng nêu lên tình trạng tra tấn tinh thần của ba nó từ bao nhiêu năm nay nên cuối cùng Toà cũng không ghi án con bé. 
- Vậy khi bé lớn lên bé có bị chấn động tâm lý gì không?
- Dạ nó cũng mặc cảm nặng nề lắm chị, may nhờ em có quen với một thiền sư giỏi về trị liệu tâm lý, cho con bé theo Thầy thiền tập một thời gian thì bé cũng ổn. 

Đoạn cuối của cuộc đời Thuận đã kết thúc một cách vừa nhẹ nhàng vừa dữ dội. Cô cho biết bây giờ cô nghe pháp mỗi ngày, ngồi thiền mỗi ngày nên tâm cũng bình an, cho quá khứ đi qua mà sống yên vui với hiện tại. Con gái cô thì cố học tập, không phải để kiếm công danh với đời mà để sau này phục vụ cộng đồng tốt hơn, hầu chuộc lại cái tội sát sanh vô tình khi còn bé dại, nhất là người bé giết hại lại chíng là cha đẻ của mình.

Ngày 06/9/2005. Edit Jan 30, 2017

Văn Mỹ Lan

CHỒNG TÔI SAY ẢNH

CHỒNG TÔI SAY…ẢNH!

(Riêng tặng chồng tôi và các bạn say ảnh)

Một thôn làng ở Hà giang

-       Ba tuần nữa anh đi chụp ảnh với nhóm Sơn Dương, em có đi không?

-       Anh đi bao lâu?

-       Thì sáng sớm thứ bảy đi, chiều tối chủ nhật về.

-       Thôi, đi về có hai ngày, ngồi xe không cũng hết giờ. Mệt thấy mồ. Em không đi đâu. Nếu đi về ba ngày thì em đi.

-       Tụi nhỏ còn phải đi làm nữa.

-       Vậy thôi anh đi đi, em ở nhà đi dự tiệc kỷ niệm hai mươi năm ngày cưới của cặp Loan- Phương.

Vậy đó, lần nào đi sáng tác anh cũng rủ rê. Tôi có cảm tưởng anh rất muốn lôi kéo tôi vào cùng đam mê trong những ngày tháng đã gác kiếm từ quan này. Khi tôi thử cầm máy ngắm ngắm bấm bấm là anh có vẻ ủng hộ lắm. Khi tôi chê bai cái máy này không như ý, cái máy kia  bắt ảnh quá chậm là anh bắt đầu mày mò tìm cho tôi một cái máy khác. Nhưng khi anh còn đang cố tìm hiểu thông tin về những cái máy có thể đáp ứng được những yêu cầu tôi nêu lên thì dù tôi  đã thấy  như anh đang phí phạm thời gian, tôi có thực sự tha thiết gì đâu. Thậm chí tôi còn tiếc tiền từ khi hàng còn chưa kịp đặt mua nữa (Điều này tôi cũng chưa bao giờ nói với anh!). Rồi khi đi theo anh, thấy ai cũng say sưa bấm bấm thì tôi cũng thử, chỉ là thử thôi vì lúc đó tôi không biết làm gì.  Và tôi cũng tò mò xem mấy cái người này làm gì mà chụp ảnh như say, như dại vậy. Có điều ngộ là khi chụp thử, tôi cũng thấy hứng thú lắm, nhưng về nhà tôi lại bị bao nhiêu cái khác  cuốn đi và thường thì tôi quên coi lại là mình đã từng chụp cái gì. Thế nên lần nào anh rủ rê tôi cũng lừng khừng vì tôi cũng không hình dung nỗi có gì hứng thú cho một người không cầm máy đi theo những người không nhớ có bạn đồng hành. Nhưng còn một sự thật trái khuấy hơn là bao giờ đi theo anh tôi cũng rất vui, có lẻ do tính tôi hoà đồng, tôi có thể dễ dàng làm bạn với những người bạn ảnh của anh.

Tác giả giữa và con đường núi quanh co.

Nhớ lần thầy Tùng, một tay nhiếp ảnh gạo cội trong làng ảnh gọi điện thoại tới rủ anh đi. Qua điện thoại tôi hiểu là chuyến đi dài ngày, khoãng mười ngày gì đó. Ngoài đi Hà giang còn có chuyến đi Kontum nữa. Hai chuyến đi sát nhau.Tôi nghe anh trả lời trong điện thoại:

-       Đi chứ Thầy, có bà xã đi nữa…

Không biết từ đầu dây bên kia thầy Tùng nói gì, chắc là nói tôi theo không tiện chăng, chỉ nghe anh trả lời :

-       Hoặc là có bả đi hoặc là không có cả hai.

Lúc đó nhà đang sửa chữa lớn, tôi không thể nào hiểu- hay chấp nhận được câu trả lời đầy phấn khích của anh “ Đi chứ Thầy”. Anh thay đổi quá nhiều từ ngày bắt đầu chơi ảnh. Gần ba mươi năm chung sống, tôi rất ít khi thấy anh sôi nổi trước bất cứ chuyện gì, anh không phaỉ là loại người cười to, nói lớn, đi nhanh và quyết định vội, nhất là những chuyện có dính líu tới người khác. Luôn tôn trọng và nghĩ tới những người chung quanh trước bản thân mình là đặc tính của anh, vậy mà bây giờ…hình như anh bắt đầu sống cho mình.Tôi hỏi anh, giọng hơi hờn dỗi:

- Một chuyến đi xa lâu như vậy, chưa nói với em tiếng nào anh đã quyết định rồi.

Anh im lặng không trả lời, tôi bực bội nói thêm:

 - Mà nhà  đang sữa chữa bề bộn như vậy, anh quyết định bỏ đi chơi được sao?

- Vậy chứ ở nhà anh cũng đâu có làm gì được đâu?

“Đâu có làm gì được đâu?”; nghe mà tức chết. Chuyện nhà chuyện cửa là chuyện của đàn ông, anh phải có mặt để mắt tới thì thợ thầy mới sợ chứ. Cái ích kỷ đàn bà khiến tới như muốn trách móc anh thêm nhưng một chút công tâm khiến tôi công nhận là thực ra, nếu có mặt, anh cũng sẽ đóng góp được rất ít trong thời gian thợ thầy thi công. Như đang ganh tị với niềm vui mới của anh, tôi lại lằng nhằng nữa:

-       Một quyết định đi xa như vậy mà anh chẳng bàn với em tiếng nào.

Tôi trách móc, anh lặng thinh. Môi anh lặng thinh và đôi mắt anh lặng thinh. Tôi sợ đôi mắt lặng thinh này, nó bí ẩn, tôi chẳng biết nó nói gì, chắc nó nói tôi đang khó khăn ích kỷ, cản trở cuộc vui của nó. Tôi sợ đôi mắt lặng thinh của anh vì tôi sẽ không nở để nó buồn. Tự biết là mình chỉ kiếm chuyện vậy thôi, còn lòng thì đã buông xuôi rồi nhưng tôi cũng cố chấp, nín thinh  không nói với anh hết một ngày. Mà nhà chỉ có hai đứa, lâu lâu nói qua nói lại một vài câu, giờ cả hai đều nín hết thì  buồn quá. Anh có tật nếu tôi phát pháo giận hờn thì anh sẽ nín thinh, anh có thể có hành động này cử chỉ kia để ra tín hiệu là anh muốn làm tôi vui lòng nhưng ít khi anh ra tín hiệu âm thanh và cuối cùng người khởi đầu chiến tranh lạnh là tôi, người phát tín hiệu để hoà bình được lập lại cũng là tôi. Ngày xưa khi còn đi làm, còn con gái ở nhà và nhiều người xung quanh, có khi tôi giận anh  được dăm  ba  ngày, bây giờ tôi tự rút ngắn thời gian đó lại. Có gì lạ  đâu, càng già tôi càng nghiệm ra rằng ngày vui không còn nhiều, mà giận nhau thì tự mình phí phạm những ngày thoải mái  ít ỏi của bản thân. Chân lý đơn giản hơn là giận thì không vui bằng huề  nên tôi tự động sớm giải toả u ẩn cho anh :

-       Hà giang là ở đâu?

-       Là vùng đông bắc Hà nội, là đất thánh của dân nhiếp ảnh. Tới mùa lúa chín dân nhiếp ảnh hội tụ về đó đông lắm.

Được hỏi tới anh hùng hồn thuyết minh  về một nơi mà tôi chỉ nghe nói tới hồi còn học địa lý ở cấp một , cấp hai. Tôi chưa từng nghe anh tán dương bất cứ ai hay bất cứ đều gì  với một âm điệu sôi nổi như vậy. Chỉ nghe cái giọng đó thôi tôi hiểu rằng ngăn cản anh đi cũng gần đồng nghĩa với tội ác. Tôi đành đầu hàng :

-       Thôi em sẽ đi Hà giang với anh.

Một thôn làng bên triền núi, giữa những cánh đồng ruộng bậc thang

Tôi dùng chữ “ thôi” cứ như là mình miễn cưỡng ban ân. Thực ra tôi biết anh sẽ không an lòng khi bỏ tôi ở nhà một mình, cách hay nhất là lôi tôi theo, chữ “ thôi”  cũng tạm xài được trong trường hợp này vậy.

-       Ừa, anh cũng đặt vé máy bay sẵn rồi.

Sướng chưa, tôi mới nói bằng lòng đi đây thôi còn anh thì “ Anh đã đặt vé máy bay rồi!”

Thực ra là tôi đã mát ruột, chẳng còn bụng dạ đâu mà giận hờn bắt bẻ khi nghe anh nói là “Hoặc là có bả đi hoặc là không có cả hai” rồi. Chỉ tại khi ra sân banh, có một anh bạn cứ kêu tôi là “ thằng” cho nên lâu lâu tôi phải làm đàn bà một chút, làm mình làm mẩy tí vậy mà.

Cái tật lớn của tôi là ai rủ đi đâu cũng ngán ngại. Tôi sợ ngồi xe, tôi ớn chờ đợi ở sân bay, tôi không thích thay đổi thói quen sinh hoạt hằng ngày nhưng khi đã đi, bao giờ tôi cũng là người vui nhất. Lần đi Hà giang cũng vậy, tôi vui thú với thiên nhiên và với những người bạn mình mới gặp  trên đường. Tôi có cảm tưởng mình giàu có hẳn lên nhờ vậy.

Tác giả giữa cao nguyên núi đá  Hà giang

Bạn đường xa của tôi trong suốt chuyến đi này là thầy Tùng, ngoài ra trên đường đi hai chặng thì có anh Thạch Công Thịnh và anh Vũ Anh Khoa. AnhThịnh và anh Khoa vừa lái xe vừa làm hướng dẫn suốt chuyến đi ở Hà giang, Tuyên quang và Thái nguyên, Bắc cạn. Lúc đi Bắc cạn còn có Phương, vợ của anh Khoa cùng nhập bọn, phải nói thật là tôi thấy ai cũng quá dễ thương. Cảnh dễ thương nhất là lúc anh Thịnh dừng xe lại ở bên một sườn đồi để cùng chụp một vạt ruộng bậc thang có hình dạng như một cái đầu rắn thì tôi phát hiện ra một miếng đất trống có thể ngồi nhậu được. Nhậu ở giữa trời đất bao la, núi non trùng điệp, mây xanh mây trắng bồng bềnh, suối bên đường róc rách thì còn gì thần tiên hơn. May là khi đi anh Tùng có đem theo một chai Johny Walker nhỏ, một ít khô bò .Vậy là rượu thịt đã được bày ra nhưng… tôi kêu lên :

-       Thôi chết rồi, không có ly.

-       Lo gì, có ngay đây. Anh Thịnh tự tin trả lời .

Nhiếp ành gia Vỏ Thanh Tùng, tác giả &nhà văn Thạch Công Thỉnh

Rồi anh cơ động lấy một con dao nhỏ, cắt hai đầu chai nước suối để làm hai cái ly. Vậy là chúng tôi bắt đầu tiệc giữa trời đất bao la, một bên là vách đá sừng sững có một dòng thác trắng  róc rách, một bên là thung lũng vàng rực màu lúa chín. Trên trời mây xanh cao vời vợi, mây trắng cuồn cuộn ngó xuống mĩm cười. Tôi đang thực sự rung  động giữa cảnh núi cảnh đồi như vậy thì có hai ba xe chở các nhóm nhiếp ảnh  khác  từ dưới dốc chạy lên. Có xe do một chị lái súôt từ Hà nội lên. Cũng có những tay chơi ảnh từ Texas về, có tay đến từ  Cà mau, tận cùng phía nam tổ quốc để đến  Hà giang, lại là một tận cùng khác nữa  ở phía bắc. Gặp nhau giữa đường họ réo gọi nhau, chào nhau í ới. Người nào cũng lùm xùm những cái máy ảnh to tướng, những chân máy kềng càng. Một xe đậu lại. Các tay chơi ảnh nhảy xuống xe gọn nhẹ thoăn thoắt như những anh lính ngoài thao trường dù nhìn kỹ, tôi thấy có nhiều người, chắc đã lên chức ông nội hay ông ngoại gì đó rồi.Anh Tùng và anh Thịnh đã cầm máy lâu năm nên các anh biết nhau nhiều, họ chào mừng nhau nghe rôm rả lắm. Rồi các anh mời  nhau ly rượu tự chế. Cảnh hội tụ này làm tôi nhớ tới cảnh hội tụ của các anh hùng võ lâm, tự nhiên thấy thấm thía câu “ tứ hải giai huynh đệ”, thấy lòng mình như mở ra để dễ thấy yêu người yêu đời hơn.

Chồng tôi vốn ít nói, anh chỉ chụp ảnh và coi ảnh suốt chuyến đi mười ngày. Thầy Tùng cũng ham chuyện  nhưng thầy chỉ giỏi cổ xuý người khác nói để thầy cười, giỡn để thầy ké. Mấy em nhiếp ảnh nói thầy khi làm luận, thầy chỉ làm “ mở bài” nhưng thiếu kết luận vì thầy cũng biết trêu đùa với các cô gái trẻ, nhưng khi các em hơi liêu xiêu thì thầy tắt tị, vậy là các em thanh niên nhỏ đi theo được nhờ, Luân trong nhóm Sơn dương photo  hay đùa: “ Thầy Tùng chỉ giỏi câu mồi.”

Cánh đồng hoa Tam giác mạch

Lần đâu tiên tham gia một tour photo làm tôi trăn trở với cuộc đời đa sắc màu. Bấy lâu nay quanh tôi, khi còn trong thương trường, tôi có thấy người ta “ say tiền”. Say tiền thì thế gian này nhiều lắm, có những người tiền kiếm đủ ăn ba bốn đời rồi mà vẫn bị tiền hành, cứ lao vô kiếm tiền đến mất ăn, mất ngủ, mất luôn cả thời gian để xài tiền. Mà tiền kiếm thì kiếm cho nhiều để biết mình giàu vậy thôi, cũng ít người như Bill Gate Melinda đem cái dư thừa của mình để chia sẻ bớt cho những kẻ khốn cùng. Xét cho cùng, muốn “say” bất cứ “ mồi “ nào thì người ta cũng phải có tiền để mua say, nhưng chỉ say một thứ “mồi tiền” thì chán chết. Tôi cứ tội nghiệp những người chỉ có tiền thôi, dù họ có nhiều đến bao nhiêu đi nữa tôi vẫn thấy họ rất nghèo. Giống như trên mâm cơm chỉ có một loại gạo thật ngon, sơn hào thật bổ dưỡng nhưng thiếu chút muối, tiêu, hành, đường, tỏi, ớt , mắm tôm, dưa hành. Những món làm cho người ta tê lưỡi khi nếm vào. Bữa ăn lạt nhách, cuộc đời của họ cũng lạt nhách. Có lẻ vì tôi là người dễ say, dễ đắm đuối nhiều thứ trên đời nên tôi đang cố tự biện minh cho chuyện dám từ bỏ cơ hội kiếm thêm tiền khi còn “ quá sung mãn”, khi mà làm thế thì “ quá uổng, quá phí phạm” theo nhận xét của nhiều người chung quanh. Tôi say mê nhiều thứ lắm, khi ra sân tennis, tôi  thích vút trái banh vàng chạy qua chạy lại không cần nghỉ lấy sức. Khi ra biển, tôi muốn chìm đắm dưới nước, tôi chỉ muốn làm một con cá để có thể lội thật xa, lặn thật sâu. Khi hát hò, tôi chỉ muốn lịm chết trong nỗi đau của từng tình khúc, bạn bè cứ trêu tôi là “ Thích nữ Thích Đủ Thứ” vì tôi cũng thích thiền và cả Yoga….tôi không có thời gian để sống cho hết, cho đủ những đam mê luôn dâng trào trong huyết quản của mình nhưng tôi chưa từng biết người ta say ảnh ra sao..Bây giờ là lúc tôi chiêm nghiệm đây.

Bữa đầu tiên ở Hà nội, Thầy Tùng bảo bốn giờ sáng chuẩn bị khởi hành. Tôi rủa trong bụng: “ Trời, đi chơi gì mà điên dữ vậy!” Sau một chuyến bay muộn chưa kịp hồi sức, sáng mai tôi phải dậy sớm để theo hai người điên leo lên một chiếc xe đò nhét người như nêm mắm. Tôi chờ chồng tôi phản ứng vì anh là người khó chịu khi đi xa ngồi chật. Tôi nhớ hồi đó có lần theo mấy đứa bạn đi một vòng đất nước chơi, chồng tôi đã than khổ vì anh không thể nhét đôi chân dài quá khổ Việt nam vào những cỡ xe cung cấp cho thị trường Châu á. Tôi vẫn không thể nào quên anh rên rỉ như thế nào mỗi lần cả nhóm tổ chức đi chơi xa. Bao giờ anh cũng được ưu tiên ngồi ở hàng ghế sau tài xế, nơi có khoãng trống rộng nhất để anh thoải mái hơn vậy  mà tôi cứ nghe  anh than mỏi lưng, tê chân. Còn bây giờ; anh cứ như một người nào khác, hăng hái lên xe, ra vẻ thoải mái với cái ít thoải mái nhất. Anh chẳng thể hiện một dấu hiệu khó chịu nào.

Chưa hết ngạc nhiên vì ngày đầu xuất phát sớm, tôi lại vô cùng ngạc nhiên khi những ngày tiếp theo sau cả bọn cũng phải dậy sớm như vậy. Anh Thịnh:” Sáng mai khởi hành lúc năm giờ rưởi nha”

Thầy Tùng như thấy chưa đủ, trả giá: “ Năm giờ đi”

-       Tôi đã tính, giờ đó là vừa.

Quái, làm cái gì mà dậy sớm dữ vậy, chỉ là chụp hình thôi sao mấy ông này tự hành xác dữ vậy trời. Còn ôngThịnh, mắc gì ông phải khổ cực vì sự đòi hỏi điên khùng của hai ông này. Mà để khởi hành lúc năm giờ rưởi, ôngThịnh phải dậy sớm hơn nửa giờ để chuẩn bị vệ sinh xe và xăng nhớt. Đúng là điên cả lũ!

Suốt chuyến đi chỉ có tôi với anh Thịnh là nói. Nói đủ chuyện trên trời dưới đất, chuyện vui nhiếp ảnh, chuyện vui chính trị, chuyện tếu lâm vùng cao, rồi anh còn đọc thơ châm biếm nữa. Tôi với anh có nhiều đề tài chung. Trên xe có bốn người thì hai người nói suốt và hai người nghe suốt. Có khi tôi liu thiu ngủ, ngừng phát thanh thì anh Tùng lại nhắc :

-       Nói gì đi chị Lan.

Tôi hỏi anh Thịnh:

-       Sao mình phải đi sớm vậy anh?

-       Để kịp bắt một vạt nắng trên cánh đồng lúa chín, đẹp lắm. Đi muộn chút thì mất công toi.

-       Mấy anh quan tâm đến thời tiết ghê quá hả?

-       Dân nhiếp ảnh khi gặp nhau chỉ hỏi thăm nhau về nắng mưa thôi chị.

-       Vậy mấy anh có kinh nghiệm gì để dự báo thời tiết không?

-       Dân chơi ảnh nào cũng phải biết chút chứ. Nếu không thì chỉ là công dã tràng.

Tôi cứ bị hai từ “ vạt nắng” của anh Thịnh ám ,“ Bắt một vạt nắng”.” Cho kịp bắt một vạt nắng” nghe nó lãng mạn như một từ trao chuốt trong một bài thơ tả cảnh nào đó. “ “Kịp bắt một vạt nắng”  làm tôi nhớ tới chàng thư sinh Tú Uyên cố canh để bắt cho được người đẹp Giáng Hương trong tranh , nghe cứ  như thơ….

Mái ngóiđen thẩm nằm im lìm nhìn xuống thửa ruộng vàng đang soi nắng sáng

 Anh Tùng có một mái tóc bạc trắng như cước úp trên khuôn mặt bầu bĩnh trẻ thơ với đôi môi phụng phịu, nhìn anh thật khó đoán tuổi, tiếp xúc với anh cũng khó mà đoán tính bởi anh chẳng thể hiện một chút cá tính nào. Anh không hay góp chuyện nhưng rất chịu nghe ..ngóng. Nhớ về anh, tôi chỉ nhớ mỗi lần anh Thịnh cho xe chạy qua một cánh đồng ruộng bậc thang, lúa chín vàng rực rở hay một thung lũng nào đó bắt mắt là anh nài nĩ :

-       Cho xin chút xíu đi.

-       Chưa, chỗ này đáng gì với chỗ tôi sắp đưa quý vị tới.

Anh vẫn nài nĩ :

-       Thôi, cho xin chút xíu đi mà.

Có khi anh Thịnh miễn cưỡng dừng xe lại cho hai anh xuống bấm bấm chụp chụp, có khi anh cứ lờ đi, tiếp tục chạy đến một điểm nào đó, theo anh là tuyệt vời hơn.

Hai từ “ chút xíu” của anh Tùng nghe vừa buồn cười vừa đáng yêu, nghe cứ như một đứa bé mèo nheo: “ Cho liếm ké chút cà rem đi, cho xin mút ké tí kẹo đi” . Tôi thực chẳng hiểu anh đang van xin cái gì. Ừa thì cảnh núi cảnh đồi bao giờ cũng đẹp nhưng có gì đến đỗi. Nhưng có lẻ các anh bắt được một cái đẹp nào khác so với đôi mắt ngoại đạo của tôi nên anh thấy là không thể bỏ qua. Cái đẹp của một vạt nắng sớm, của một sườn đồi, của một vạt khói, của một tà áo sơn nữ. Tất cả hình như lung linh hơn trong mắt các anh. Khi tôi nhìn thấy cái đẹp của núi rừng cây cỏ hoa lá, tôi giữ lại trong đầu, tôi viết lại để chia sẻ bằng con chữ thì các anh lại muốn lưu giữ nó bằng chính hình ảnh đó với các sắc màu của chính thời khắc đó.Tôi thấy hình như trong tôi có phần nào chia sẻ được khát vọng của các anh.

Lâu lâu tôi lại nghe các anh kêu lên :

-       Ồ nắng đẹp quá.

Tôi chợt nhớ câu ca “ nắng vàng, em đi đâu mà vội, nắng vàng, nắng vàng ơi’. Không biết cố nhạc sĩ Trịnh công sơn có chơi ảnh không hay là ông chỉ nói dùm tiếng nói của các nghệ sĩ nhiếp ảnh. Tôi chia sẻ ý nghĩ này với anh Thịnh thì anh nói :

- Nắng rất quan trọng trong nhiếp ảnh. Hôm nào có việc ở nhà mà nhìn nắng lên ngoài trời là cứ thấy rạo rực cả người.

Anh dùng hai chữ “ rạo rực”, tôi nhớ hình như hai từ này hay được dùng để thể hiện cảm xúc lứa đôi! Nhiếp ảnh đối với các anh có lẻ còn nồng nàn hơn tình đôi lứa vì có người vì say chụp ảnh mà không dám cưới vợ.

Có khi xe anhThịnh vừa dừng lại bên một sườn đồi thì thầy Tùng và Minh mở bật cửa xe, hai ông phóng xuống nhanh như một cái lò xo được nén chặt giờ bị bung ra. “ Phóng!” là một động từ tôi chưa bao giờ hình dung để miêu tả chồng mình. Anh vốn không nói to cười lớn. Anh vốn đi đứng khoan thai đĩnh đạc. Ai biết anh cũng sẽ xác nhận điều tôi nói nhưng bây giờ, chồng tôi đó, khi tuổi đã bước xa ngủ tuần lại bắt đầu đi rất nhanh, nhanh như chạy. Có khi anh nói lớn, cười to. Có khi tôi thấy anh  như người xa lạ. Tôi hỏi :

-       Làm gì chạy dữ vậy?

-       Chậm đâu được em, nắng nó hừng lên đó rồi nó tắt mất đó. Uổng!

Lạ chưa? Tôi chưa quen nghe anh nói những câu ngắn gọn, chắc nịch lại kèm theo những tán thán từ đầy tính cảm thán như vậy.

Ánh dương hồng!

Lúc nào tôi cũng hồi hộp anh không đủ sức khoẻ cho cuộc chơi, anh vừa qua một cơn bệnh khá ngặt nghèo để lại ít nhiều di chứng nhưng tôi không thấy anh mang theo di chứng đó khi anh đi săn ảnh.

Nhớ vào một chiều, khi nắng đã tắt, anh Thịnh và anh Tùng chạy băng qua một cánh đồng để vào một thôn làng trong một vùng núi sâu, hình như mấy anh muốn chụp hình mấy con bò đang lững thững về nhà vào một buổi chiều hôm. Minh nói :

-       Thầy và anh Thịnh đi đi. Tôi mệt rồi.

Tôi nhìn lại anh. Người anh đẫm mồ hôi và phờ phạc. Hai anh kia cũng có vẻ phờ phạc nhưng vẫn tiếp tục tác chiến. Tôi hơi lo, chắc anh lớn tuổi rồi, anh Tùng đã từng nói:

-       Chị mua cho ảnh cái D3 đi, anh lớn tuổi rồi nên thao tác cũng chậm chạp, làm sao đấu lại tụi nhỏ.

Nguyên câu của anh Tùng chỉ lọt vào tai tôi mấy chữ “Ảnh lớn tuổi rồi”.Lớn tuổi rồi nghĩa là thời gian để ảnh có  đủ sức khoẻ mà chơi sẽ nhỏ lại. Tôi hỏi anh:

-       Mệt dữ hả?

-       Cũng hơi mệt. Đi theo anh có chán không?

-       Có gì đâu mà chán. Em chỉ cần ngồi giữa trời đất cỏ cây là thích rồi.

                   

Vừa trả lời anh tôi vừa bâng quơ nhìn quanh, chợt thấy dưới thung lũng có một sơn nữ đang mặc áo hoa mới đỏ tươi rực lên trong sắc chiều lãng bãng. Tay cô nắm hơn chục sợi dây của đàn dê đủ màu đen, trắng, xám. Các chú dê theo sau cô theo hình rẻ quạt. Tôi kêu lên:

-       Coi kìa, cái cô gái chăn dê dưới thung lũng đẹp quá kìa.

-       Hên quá!

Vậy là hết mệt. Anh hộc tốc lấy máy ra, đứng sát mép đất trên thung lũng mà ngắm mà bấm, có khi còn kêu lên:

- Hên quá, đúng là trời cho.

Cô gái và bầy dê

Chỉ là mấy con dê thôi mà chồng tôi tự nhiên biến thành lão ngoan đồng. Tôi nhớ anh Thịnh có lần kể :

-       Vợ của thằng Khoa ( Khoa nào đó tôi không biết- không  phải anh Khoa Thái nguyên)  nói là mấy thằng nhiếp ảnh đều điên, vợ con không chụp mà cứ lo chạy theo chụp mấy con trâu, con bò.

Anh Bình ở Bảo lộc cũng nói:

-       Cứ ra đường mà thấy thằng nào con mắt cứ ngó dáo dác như mấy thằng điên là mấy thằng nhiếp ảnh đó…

Tôi cũng thấy họ điên , là những người điên dễ thương nhất. Có khi tôi cũng nói họ điên nhưng chẳng thấy ai có vẻ giận, hình như họ còn vui để được điên ảnh.

Chàng điên của tôi cũng đã có lần làm cho tôi sững sờ. Tôi nhớ có lần tôi nhờ anh chụp cho tôi vài tấm ảnh trong chuyến đi xa như vậy thì anh trả lời:

-       Lo chụp hình cho em rồi anh mất cơ hội chụp ảnh sao!

Tôi nghe mà lùng bùng cả lổ tai, không tin là chồng mình có thể  từ chối một yêu cầu đơn giản và tự nhiên, hiển nhiên như vậy. Lần đó tôi ngạc nhiên đến quên giận, bấy lâu nay  tôi đã quá quen với một người ăn nói cẩn ngôn, cư xử tế nhị nhẹ nhàng. Có lẻ ngày xưa nếu không sẵn sàng thì anh chỉ giữ im lặng. Tôi ngạc nhiên đến độ quên giận mà thành thương lượng:

-       Thì lâu lâu anh chụp cho em một tấm cũng được.

Anh nói vậy nhưng như có một thoả hiệp ngầm, lâu lâu anh cũng chộp cho tôi một tấm trong ngàn tấm ảnh anh chụp.

Cuối cùng vì sợ ở nhà buồn tôi cũng chịu đi Bảo lộc với anh hai ngày sau vài lần quyết  đi rồi lại không đi. Tôi nhủ:” Thôi thì bây giờ chỉ có hai đứa, ổng đi đâu mình theo đó để có sự thay đổi. Ở nhà riết rồi thành mụ người đi”

Lúc đầu anh bảo tôi là đi sớm, 5 giờ sáng. OK, năm giờ sáng cũng không sao, bình thường giờ đó mình cũng đã thức dậy đi đánh banh rồi. Sau anh thông báo lại :

-       Đi hai giờ đêm nha em.

Sau cùng là :

-       Mười hai giờ đêm nha em.

-       Trời! Sao mà hành hạ bản thân dữ vậy.

-       Đi giờ đó thì mới kịp đi chụp sương rồi qua chụp buổi sáng trên đồi trà.

Cô gái Tày trên hồ Ba bể

Lần này thì tôi không ngạc nhiên nữa. Lần trước thì “ Kịp đón vạt nắng sáng trên nương lúa”, bây giờ là “ Sương sớm trên đồi trà”, một lúc nào đó sẽ là chụp mưa sau khi chụp nắng. Bây giờ thì tôi có thể thản nhiên chấp nhận mọi cái anh muốn chụp. Nếu nhà thơ giữ sương, giữ khói, giữ đời trên trang giấy, chồng tôi đang muốn giữ sương giữ gió bằng sắc màu ống kiếng. Vậy thôi!. Có điều làm thơ, viết văn thì có thể viết về sương sớm khi nắng đang rực lửa bên ngoài, viết về lửa khi trời đang mưa nhưng một nhiếp ảnh gia thì phải dậy sớm để giữ sương khi có sương, giữ khói khi có khói,  giữ lửa khi lò đang cháy….lao động nhiếp ảnh khổ cực hơn nhưng mà hình như đa số những tay nhiếp ảnh chuyên nhiệp đều không giàu có lắm .Dường  như Trời cho  họ  một tâm hồn phong phú rồi thì ông không hào phóng cho họ thêm vật chất dư thừa nữa.

Trong nhóm đi Bảo lộc lần này phần lớn đều là các anh bạn trẻ, trẻ lắm, trẻ tuổi đời  lẫn  tuổi chơi ảnh. Họ chỉ trên dưới ba mươi. Họ đều là những người bắt đầu gây dựng cơ nghiệp. Họ đam mê nhiếp ảnh, đam mê kỹ thuật nhiếp ảnh, công nghệ thông tin và chịu khó đọc sách. So với phần lớn cô chiêu cậu ấm mà tôi biết, họ là những người trẻ tuổi trưởng thành nên tôi không thành một bà cô già lạc lỏng giữa đám choai choai.

Tôi hay tò mò. Trong đoàn có năm người còn trẻ, hai người đã có vợ và con nhỏ, ba người  đang có người yêu. Cuối tuần cả năm kéo nhau đi chơi ảnh, chơi ảnh vừa tốn kém,vừa mất thơi gian, vừa mất sức khoẻ. Tôi hỏi chuyện vợ con thì Luân đùa lại bằng một câu chuyện khác :

-       Cô ơi, nếu cô có tiền bạc, có đam mê, có thời gian mà cô có con vợ là ba cái có kia của cô bị triệt tiêu liền.

Câu chuyện của Luân làm tôi nhớ lại chuyện vợ chồng hai trình dược viên của công ty trước đây.Có lần tôi ra Hà nội công tác, gặp tôi hai đứa đều tranh thủ kêu ca. Anh chồng:

-       Sống trên đời phải có đam mê phải không chị?

-       Đam mê phải có giới hạn chứ phải không chị. Cô vợ giành trả lời.

-       Nhưng mấy đứa đang nói tới đam mê gì? Tôi chen vào.

-       Em chỉ mê chụp ảnh. Cuối tuần là phải đi chụp ảnh.

-       Cuối tuần nào ảnh cũng đi thì còn thời giờ nào nữa cho vợ ? Vậy cưới vợ chi?

Cô vợ bắt đầu khóc. Anh chồng tiu nghĩu lặng câm. Tôi nói :

-       Hay là một tháng em đi một lần thôi.

-       Đi chụp ảnh cũng có thời vụ chị, khi thì lúc chín, lúc hoa đào nở… nhằm đợt an hem đi mà mình không đi thì mất cơ hội.

Ngày xưa tôi bối rối, bản thân là một người nhiều đam mê tôi hiểu cho anh chồng. Bản thân cũng là một người đàn bà tôi thấy thương cô vợ. Bây giờ chồng tôi cũng đang say anh nên tôi thấy hiểu cho cả hai. Cũng trong chuyến đi Hà giang đó, nhóm nhân viên cũ giờ đã có con, mấy đứa nghe vợ chồng tôi ra Hà nội bèn tổ chức một buổi họp mặt với đầy đủ cả nhà. Tôi hỏi lại chuyện cũ :

-       Chuyện chụp ảnh của em ra sao rồi?

-        Bây giờ con đã hai đứa, em đành bỏ máy vô tủ khoá lại, bao giờ con vào đại  học mới lôi ra chơi lại  chị ạ.

Tôi lại nghĩ đến chồng tôi. Ờ thì bây giờ con đã học xong, đã đi làm, đã có gia đình. Tóc anh đã trắng, tôi không cho anh chơi thì có khi anh không còn dịp để vui. Mà cái từ “ cho” mới lạ, cứ như tôi là người có toàn quyền đối với chuyện chơi của anh vậy. Thôi thì là không cản trở cuộc chơi  của anh vậy.

Tôi lại nhìn mấy em trong đoàn. Các em cũng phải đi làm nhiều ngày để được chơi một vài ngày. Tôi đã thấy có nhiều đứa bằng tuổi các em đổ tiền vào các quán bar đến khuya lơ khuya lắt, đổ tiền vào những chiếc  xe đời mới, vào những nhà hàng sang trọng  với các em chân dài. Nhưng ở đây, các em bỏ tiền ra để được giữ lại hình ảnh của các vũ điệu sơn cước, để ghi lại ánh lửa bùng lên trên cao nguyên rầm trì thác đổ, để giữ lại hình ảnh  một chiếc thuyền con mong manh trong mênh mông đất trời, một bóng cây khô lung linh trong sắc nước sắc trời cho dù người ướt đẫm mồ hôi và có khi gai góc xé nát cả chân tay. Tôi thấy các em đáng yêu vô cùng khi cho nhau xem những tấm ảnh mà các em kêu lên: “Đã thiệt!”. Chỉ nghe vậy thôi tôi  cũng thấy “ đã”  làm sao!

Văn Mỹ Lan ( 22/7/08)